۱۳۹۹ دوشنبه ۵ خرداد / ٢ شوال ١٤٤١ / Monday, May 25, 2020 العربیه
لطفا منتظر بمانید...
  • جزئيات خبر
  • اجتماعی ,گردشگري و محيط زيست    کد خبر : 219123
  • زمان مخابره:
  • ۰ : ۵۸ -- ۱۳۹۳/۴/۷
گزارش قدس از منطقه ای که دومین جمعیت آهوی کشور را در خود دارد ؛

یک روز با آهوهای شیراحمد

گروه طبیعت- حسن احمدی فرد: چراغ های ماشین را که خاموش می کنم، تازه می فهمم وارد چه جغرافیای تاریکی شده ایم.

 از هر طرف تا چشم کار می کند، ظلمات است که مثل آواری بر سر مان می ریزد. حاشیه کویر، شب ها تیره هستند و ستاره باران؛ تنها از یک طرف است که سوسویی زرد رنگ، به چشم می خورد؛ تلالویی کمرنگ که دورنمای سبزوار است.
پاسگاه محیطبانی «شیراحمد» بالای تپه است و لابد روزها از همین بالا می شود تا دوردست های دشت را دید. شب پاسگاه اما به طرز وهم انگیزی، ساکت است و آرام.
ما در شیراحمدیم. جغرافیایی که بعد از پناهگاه حیات وحش «موته» در اصفهان، بیشتر جمعیت آهوی کشور را در خودش جای داده است.
پس آهوها همین نزدیکی ها هستند. در دل همین تاریکی غلیظی که حتی هلال نصفه نیمه اواخر خردادماه هم نتوانسته چیزی از آن کم کند.
رئیس اداره محیط زیست سبزوار جلو می افتد تا راه را نشان مان بدهد. «علی عمارلو» جوان است، با سر و صورتی که موهایش انگار زودتر به سفیدی نشسته اند. دو تا محیطبان از ساختمان بیرون می آیند. حسن و مصطفی کلاته، نسبت فامیلی دارند و اهل روستایی هستند در آن طرف سبزوار.
پاسگاه محیطبانی، بیشتر از آن که جایی باشد با تعریف های نظامی، محل زندگی محیطبان ها است. خانه ای کوچک با یکی دو اتاق، آن هم با نظمی مصنوعی که نشانه همیشگی خانه هایی است که مردها آن را مرتب کرده اند.
کوله ها را توی هال می گذاریم و روی مبل ها ولو می شویم. پنجره ها باز است و نسیم شب حاشیه کویر، هوا را خنک کرده است.
محیطبانها چای می آورند و رئیس اداره شروع می کند به توضیح دادن درباره شیر احمد. این که چقدر آهو دارد و وضعیت علوفه آن در این
سال های خشک، چطور است... کاغذی از توی کوله پیدا می کنم و توضیحاتش را می نویسم؛ مصاحبه با یک مدیر آن هم وقتی عقربه های ساعت از 12 شب هم گذشته است...
ساعت نزدیک یک بامداد است و من هنوز دارم توضیحات رئیس اداره را که پر حرارت و یک ریز صحبت می کند، یادداشت می کنم. چندباری که به ساعت اتاق نگاه می کنم، رئیس اداره 
حرف هایش را خلاصه می کند و بر می خیزد که برود. می گوید:
- صبح ساعت 6 و نیم اینجا هستم.
کیسه خوابها را توی هال پهن می کنیم و می خزیم توی کیسه ها، چراغ که خاموش می شود، تاریکی شب حاشیه کویر، از پنجره ها به اتاق می ریزد.


یک سفره مفصل
آفتاب نزده، بیدار می شوم. صبح پاسگاه، درست همان طوری است که باید باشد. شیراحمد یک دشت وسیع است با تپه ماهورهایی که در دل دشت پراکنده اند. یک مجموعه ارتفاعات سنگی هم در دل منطقه هست که کوه «آوش» نام دارد. پاسگاه، روی بلندی است و تا دوردست های دشت را می توان دید. دشت هموار، پر از بوته های علفی است که پیش از رسیدن تابستان، در آخرین ماه بهار هم حسابی خشکیده اند. چشم می کشم شاید آهویی ببینم. خبری از آهو ها نیست. تنها چیزی که می بینم، خرگوشی است که از زیر بوته ای بیرون می جهد و تا در چشمی دوربینم، پیدایش کنم، دوباره زیر بوته ای گم می شود. گنجشک های بیابانی که ریزتر و تیره تر از گنجشکهای شهری هستند، روی یکی دو درخت تکیده پاسگاه، می روند و می آیند.
خورشید، از شرق دشت رخ نشان می دهد. دوباره در سرتاسر دشت چشم می کشم، خبری از آهوها نیست که نیست. تنها از دور گرد و غبار ماشینی دیده می شود که با سرعت در جاده خاکی، به طرف پاسگاه می آید. محیطبانها سرگرم آماده کردن صبحانه هستند. رئیس اداره که با رونیز سفید دوکابین می رسد، محیطبانها سفره را توی هال پهن کرده اند. نان محلی، پنیر و البته تخم مرغ آب پز. این، مفصل ترین سفره ای است که محیطبان ها برای میهمان های گاه و بیگاه پاسگاه پهن می کنند.
دور سفره می نشینیم و من می افتم به چای خوردن. به هر حال صبح برای من از وقتی آغاز می شود که چند استکان چای داغ خوش رنگ خورده باشم.


دشت بوته های سپنج
با رونیز می زنیم به دل جاده خاکی. جاده با خاک نرم پوشانده شده. دشت پر از بوته های سپنج(اسپند) است. بوته ها به اندازه چند سانتی متر، از کف دشت بالاتر هستند. درست تر این که خاک هر جا که بوته ای نیست، چند سانتی متری پایین افتاده است. رئیس اداره که پشت فرمان است، می گوید:
- وقتی فقط بوته های سپنج باقی بماند، یعنی خاک خیلی فقیر است.
به سنگریزه های سیاهی اشاره می کند که در سرتا سر دشت به چشم می آیند و می گوید:
- همین پوشش گیاهی هم که نباشد، باد، خاک را فرسایش می دهد تا به لایه زیرینش برسد.
داریم از کنار فنس ها رد می شویم. عمارلو توضیح می دهد: برای آن که پراکندگی آهوها را کم کنیم در دو قسمت از مرزهای منطقه، چند کیلومتری را فنس کشی کرده ایم.
نقشه هایی را که به دیوار اتاق پاسگاه آویزان بود، در ذهنم مرور می کند تا بفهمم داریم به کدام سمت می رویم. داریم از کنار مسیل خشکی که «مسیل گچی» نام دارد، عرض منطقه را طی
 می کنیم. پایین‌تر، طاغ ها خودشان را نشان می دهند؛ درختچه هایی که به ندرت به 2 متر می رسند و کم بار و خاک گرفته هستند. طاغ ها که روی نقشه های هوایی، کاملاً منظم و به ردیف دیده می شوند، حالا از اینجا که ما هستیم، بی نظم به نظر می رسند. خشکسالی کمر طاغ را هم خم کرده است. با همه اینها سایه و سبزی مختصر طاغ ها در این برهوت و در این آفتاب داغ، غنیمت است.


همین آهوهای ایرانی
اولین آهوها را دقایقی بعد در سایه چندتایی از همین طاغ ها می بینیم. آهوها بسیار از ما دورند؛ حتی دورتر از آن که دوربین ها بتوانند درست و حسابی شکارشان کنند. آهوها که این جا در محیط طبیعی خودشان، زیست می کنند، بسیار محتاطند و قبل از آن که ما با این رونیز تر و تمیز، به آنها نزدیک بشویم، از ما دور شده اند و خودشان را لابه لای طاغ ها مخفی کرده اند.
آهوهای شیر احمد، از جنس «آهوی گواتردار ایرانی» هستند، یعنی همان گونه ای که عموماً به عنوان آهو شناخته می شود. در گونه آهوی ایرانی، جنس نر شاخ دارد و ماده ها بی شاخ هستند. شیراحمد «جبیر» هم داشته که در یک سایت پرورشی در محوطه ای فنس کشی شده نزدیک کوه آوش نگهداری می شده اند. جبیرها آهوهایی ریزجثه هستند که با شاخ های صاف و کشیده شان شناخته می شوند. جبیرها، بومی مناطق کویری هستند و سازگاری مناسبی با آب و هواهای خشک دارند. جمعیت جبیرها در سایت، در مقطعی به 75 رأس هم رسیده که باز هم اگر اعتباری باشد، این سایت پرورشی می تواند در زمینه پرورش گونه جبیر فعال باشد.
چشم می کشیم لابه لای طاغ ها. زمینه خاکی دشت، دیدن آهوها را سخت تر می کند، اما از همین فاصله دور هم می شود بره آهوهایی را دید که چند ماهی بیشتر عمر ندارند، و مثل سایه دنبال مادرشان هستند.
این که هنوز هم می شود در این روز و روزگار، گله های آهو را دید که در زیستگاه طبیعی خودشان، زاد و ولد می کنند، حس خوبی است. عمارلو می گوید:
- آهوها معمولاً دوقلوزا هستند. سال که پر باران باشد، آهوها می توانند هر دو بره شان را بزرگ کنند.
رئیس اداره محیط زیست سبزوار در عین حال نگران جمعیت آهوهاست. آهوهایی که در سرشماری های قبلی بالغ بر هزار و 500 رأس بوده اند، در سال 92 در آخرین سرشماری، به هزار و 260 رأس رسیده اند، یعنی جمعیت آهوهای شیراحمد دارد کاهش پیدا می کند. عمارلو به یک قاعده زیست محیطی اشاره می کند که بر طبق آن، اگر در عرض سه نسل، جمعیت یک گونه جانوری یک سوم کاهش پیدا کند، آن جمعیت در معرض خطر است. با این حساب آهوهای شیر احمد ممکن است در چند سال بعد در معرض خطر قرار بگیرند.
عمارلو مهم ترین دلیل این کاهش جمعیت را تغییرات اقلیمی می داند. می گوید:
- خشکسالی های پی در پی، پوشش گیاهی مراتع را از بین برده و زیستمندان حیات وحش را با مشکل جدی روبه رو کرده است. تنها در سال گذشته 80 تن علوفه دستی در منطقه مصرف کرده ایم تا نگذاریم آهوها به خاطر خشکسالی از منطقه بیرون بروند و پراکنده شوند.
دور طاغزار می چرخیم و هر از گاه، چند تایی آهو می بینیم که پشت به ما، لابه لای طاغ ها می دوند و گم می شوند.


بساط چای آتشی
نزدیک ظهر است و آفتاب، حسابی داغ شده است. عرض شیر احمد را رد کرده ایم و به «کال شور» رسیده ایم؛ مسیلی دایمی که در بیشتر ایام سال آب دارد و مرز طبیعی منطقه است؛ مرزی که درست در نزدیکی جاده سبزوار به نیشابور قرار دارد. نزدیک بودن منطقه به جاده اصلی، کار مراقبت از آهوها را سخت کرده است. عمارلو می گوید:
- جای دیگر شکارچی ها، اگر برای شکار زدن، باید کیلومترها راه بروند، اینجا می توانند از حاشیه جاده با تفنگ های شکاری دوربین دار که بردشان از پانصد متر هم بیشتر است، بسادگی آهوها را شکار کنند.
توضیح می دهد که: متخلف های زیادی را دستگیر کرده ایم. یکی شان یک مستندساز صاحب نام تلویزیون بود. از توی گوشی اش کلی فیلم از شکارهایی که کرده بود به دست آوردیم.
ظاهرا این روزها ضربه زدن به طبیعت توسط آنهایی که داعیه طبیعت دوستی دارند، متداول شده است!
آب کال کم است و گل آلود. یادم می آید جایی خواندم که بخشی از فاضلاب شهری سبزوار به همین کال می ریزد؛ فاضلابی که آبشخور آهوها را آلوده می کند.
پیاده می شویم که در منطقه چرخی بزنیم تا بر می گردیم یکی از محیطبان ها، بساط چای آتشی را رو به راه کرده است. پای کال، سایه ای پیدا می کنیم و می افتیم به چای خوردن. ساعتی بعد سوار ماشین می شویم و کج می کنیم سمت «چاه سنگی» و می افتیم توی راهی خاکی که به قلعه تاریخی شیراحمد می رسد. آهوها، باز لای طاغزارها گم می شوند.


صبح باشکوه قلعه شیر احمد
قلعه شیراحمد، مال یکی از خان های قجری است که ملاک بوده و کشت و کاری داشته است. قلعه یک حیاط بزرگ دارد و دو طرف حیاط چندین اتاق. بخشی از اتاق ها مرمت شده و آماده است تا اگر طبیعتگردی گذرش به شیراحمد افتاد، شب را در همین قلعه، زیر آسمان پر ستاره بگذراند. قلعه از یک طرف، طبقه دومی هم دارد که مشرف به در قلعه است. جلوی قلعه یک آبگیر بزرگ است که به گفته محیطبان ها آهوها صبح ها از آن آب می خورند. این آبگیر سراب قناتی قدیمی است که از اتصال 10، 15 چاه به هم درست شده است. قنات هنوز آب باریکی دارد که همین آبگیر را پر می کند و نیزار اطرافش را.
از پله های تنگ و باریک بالا می دوم و خودم را به طبقه دوم می رساند. طبقه دوم، یکی دو اتاق دارد و یک ایوانچه که جان می دهد برای شب خوابی. یک اتاق گنبدی شکل هم هست که درست در تقاطع دو دیوار قلعه قرار گرفته و 6 تا دریچه دارد؛ یک طراحی ویژه برای فرار از گرمای کویر. توی گنبدخانه باد از هر طرف می پیچد و هوا را حسابی خنک می کند. دریچه ها، نور گنبدخانه را هم تأمین می کنند.
تکیه می دهم به دیوار تا هوای خنک گنبدخانه، گرما را از سر و تنم بپراند. چشم می دوزم به آبگیر و نیزار جلوی قلعه که از قاب یکی از دریچه ها پیداست. به سرم می افتد که قلعه شیراحمد چه صبح باشکوهی دارد؛ خنکای نسیمی که از روی آبگیر می آید و منظره بی نظیر آهوهایی که دارند آب می خورند.
****

رئیس اداره محیط زیست سبزوار نگران جمعیت آهوها است. آهوهایی که در سرشماری های قبلی بالغ بر هزار و 500 رأس بوده اند، در سال 92 در آخرین سرشماری، به هزار و 260 رأس رسیده اند، یعنی جمعیت آهوهای شیراحمد دارد کاهش پیدا می کند. عمارلو به یک قاعده زیست محیطی اشاره می کند که بر طبق آن، اگر در عرض سه نسل، جمعیت یک گونه جانوری یک سوم کاهش پیدا کند، آن جمعیت در معرض خطر است. با این حساب آهوهای شیر احمد ممکن است در چند سال بعد در معرض خطر قرار بگیرند.

 

قلعه شیراحمد، مال یکی از خان های قجری است که ملاک بوده و کشت و کاری داشته است. قلعه یک حیاط بزرگ دارد و دو طرف حیاط چندین اتاق. بخشی از 
اتاق ها مرمت شده و آماده است تا اگر طبیعتگردی گذرش به شیراحمد افتاد، شب را در همین قلعه، زیر آسمان پر ستاره بگذراند. جلوی قلعه یک آبگیر بزرگ است که به گفته محیطبان ها آهوها صبح ها از آن آب می خورند.

انتهاي خبر/ قدس آنلاين / کد خبر: 219123
کليدواژه ها
نام :* ايميل :
نظر :*
حداکثر تعداد کاراکتر نظرميياشد .

نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور  وآموزه های دینی  مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

ارسال
  • اخبار مرتبط


اخبار جشن هاي ميلاد
چند رسانه اي
قدس انلاين ورزشي
پخش زنده حرم مطهر رضوي
باشگاه خوانندگان قدس آنلاين
بسته خبري
بازارخودرو
نوشا
نوغابي
پديده
بيمه پاسارگاد
کلاچ کالا
نقل مطالب با ذکر منبع بلا مانع است.
Copyright © 2011 quds online, All rights reserved